مانیسمان؛ شرکتی که پس از واگذاری به ودافون همچنان در صنعت فولاد زنده است

شرکت مانیسمان یکی از قدیمی‌ترین و نوآورترین نام‌ها در صنعت فولاد و تولید لوله‌ بدون‌درز است. این شرکت در اواخر قرن نوزدهم توسط برادران راینهارد و ماکس مانیسمان تأسیس شد. اختراع مهم آنان، فرآیند سوراخ‌کاری متقاطع یا فرآیند مانیسمان بود که برای اولین بار امکان تولید یک لوله ضخیم بدون جوش از یک شمش فولادی را فراهم می‌کرد .

در این روش، شمش داغ بین دو غلتک زاویه‌دار قرار می‌گرفت و حرکت مارپیچی سبب می‌شد محور داخلی لوله توسط یک سنبه سوراخ و دیواره‌های آن به ضخامت دلخواه نورد شود . این اختراع در سال ۱۸۸۶ ثبت شد و پایه‌گذار تولید لوله‌ مانیسمان در مقیاس صنعتی گردید. بعدها ماکس مانیسمان فرآیند پیلجر رولینگ را توسعه داد که امکان تولید لوله‌هایی با طول بیشتر و دیواره نازک‌تر را فراهم می‌کرد .

این دستاوردها باعث شد مانیسمان به‌عنوان مرجع اصلی تولید لوله‌بدون‌درز شناخته شود و در صنایع نفت، گاز و آب‌رسانی جایگاه ویژه‌ای بیابد.

بیشتر بدانید : عوامل مؤثر بر قیمت و فروش لوله بدون درز

واگذاری بزرگ به ودافون و سرنوشت بخش‌ها

تا پایان قرن بیستم، مانیسمان به یک کنسرسیوم بزرگ با حضور در مخابرات، مهندسی و خودروسازی تبدیل شده بود. در فوریه ۲۰۰۰ ودافون ایرتچ (Vodafone Airtouch PLC) در معامله‌ای تاریخی به ارزش بیش از ۱۹۰ میلیارد دلار، این غول آلمانی را خرید . این معامله که در سطح بین‌المللی بی‌سابقه بود، بخش مخابراتی مانیسمان را در دل ودافون ادغام کرد. اما سرنوشت دیگر واحدهای مانیسمان چگونه رقم خورد؟ براساس گزارش سالزگیتِر، بخش مهندسی و خودروسازی مانیسمان به شرکت زیمنس واگذار شد و گروه لوله‌سازی مانیسمانرورن‌ورکه (Mannesmannröhren‑Werke AG) به سالزگیتِر AG فروخته شد . این اقدام سبب شد که سنت تولید لوله‌ مانیسمان تحت مالکیت سالزگیتِر ادامه پیدا کند و نام مانیسمان همچنان در صنعت فولاد زنده بماند .

تداوم نام مانیسمان در صنعت فولاد

با واگذاری بخش لوله به سالزگیتِر، نام و فناوری مانیسمان در قالب واحد جدید Tubes Division این شرکت به فعالیت ادامه داد. وب‌سایت سالزگیتِر توضیح می‌دهد که توبز دیویژن از ادغام تخصص مانیسمان و تجربیات سالزگیتِر شکل گرفت و زیرشاخه‌هایی مانند Mannesmann Precision Tubes، Mannesmann Line Pipe، Mannesmann Großrohr و Stainless Tubes را دربر می‌گیرد .

این واحد، طیف گسترده‌ای از محصولات را شامل می‌شود؛ از لوله‌بدون‌درز کوچک برای صنایع خودرو و انرژی تا لوله‌های بزرگ فولادی برای خطوط انتقال آب و گاز. سالزگیتِر در بیانیه‌ای در ژوئن ۲۰۰۰ اعلام کرد که هیئت نظارت با انتقال ۹۹‎٫۳ درصد سهام Mannesmannröhren‑Werke AG موافقت کرده است، و این حرکت «بعد جدیدی» به استراتژی رشد شرکت می‌دهد . بنابراین، بخش لوله مانیسمان نه تنها به حیات خود ادامه داد، بلکه با تکیه بر سرمایه‌گذاری‌های جدید توانست دامنه فعالیت و تولید خود را گسترش دهد.

فرآیند مانیسمان و اهمیت لوله‌بدون‌درز

برای درک اهمیت نام مانیسمان در صنعت فولاد باید به فناوری آن پرداخت. لوله‌ مانیسمان همان لوله‌بدون‌درز است؛ لوله‌هایی که هیچ خط جوش یا درزی ندارند و به‌صورت یکپارچه از شمش فولادی ساخته می‌شوند. فرآیند سوراخ‌کاری متقاطع در ابتدا طی دهه ۱۸۸۰ توسط برادران مانیسمان ابداع شد . در این روش، شمش تا دمای ۱۲۰۰–13۰۰ درجه سانتی‌گراد گرم شده و بین دو غلتک مخروطی در حال چرخش قرار می‌گیرد. حرکت مارپیچی شمش باعث اعمال کشش و فشار متناوب می‌شود که ساختار داخلی آن را باز کرده و سنبه می‌تواند حفره‌ای تقریباً صاف ایجاد کند .

سپس فرآیند پیلجر رولینگ برای کاهش ضخامت دیواره و افزایش طول لوله استفاده می‌شود. این فناوری به تولید لوله‌بدون‌درز با ابعاد دقیق و مقاومت بالا منجر شد و جایگاه مانیسمان را در صنعت نفت، گاز و آب تثبیت کرد. امروزه خطوط لوله انتقال آب شرب، نفت و گاز به دلیل نیاز به فشار بالا و عدم نشت، به لوله‌بدون‌درز تکیه دارند، و واژه «لوله‌ مانیسمان» در بازار فارسی دقیقاً به همین نوع لوله اشاره می‌کند.

ورود مانیسمان به زیرمجموعه سالزگیتِر و محصولات جدید

پس از انتقال به سالزگیتِر، نام مانیسمان نه‌تنها از میان نرفت بلکه با تشکیل بخش‌های تخصصی مانند Mannesmann Stainless Tubes (MST) وارد مرحله جدیدی شد. مقاله مجله Heat Exchanger World درباره MST اشاره می‌کند که این شرکت «بر دوش غول‌ها، برادران راینهارد و ماکس مانیسمان» بنا شده و میراث آنان یعنی اختراع فرآیند نورد بدون‌درز در سال ۱۸۸۵ را ادامه می‌دهد. MST در نتیجه ادغام‌های استراتژیک از جمله همکاری با Dalmine (اکنون تِناریس) و گروه والورک شکل گرفت و در نهایت در سال ۲۰۰۸ به شکل کنونی خود رسید. این شرکت محصولات متنوعی برای مبدل‌های حرارتی، پتروشیمی، انرژی و صنایع دریایی تولید می‌کند و به‌خاطر کیفیت، شهرت جهانی دارد.

فرآیندهای نوین و کنترل کیفیت در MST

در تولید لوله‌های بدون‌درز، کنترل کیفیت و انعطاف‌پذیری اهمیت زیادی دارد. MST با ترکیب فرآیند پایان گرم و پایان سرد (hot finishing و cold finishing) طیف گسترده‌ای از ابعاد را ارائه می‌دهد؛ مثلاً فرآیند hot finishing می‌تواند لوله‌هایی با قطر بین ۳۳‎٫۴ تا ۲۸۰ میلی‌متر و ضخامت دیواره ۲‎٫۷ تا ۵۰ میلی‌متر تولید کند. فرآیند cold finishing یا pilgering نیز امکان تولید لوله‌هایی با قطر خارجی ۱‎٫۶ تا ۲۴۵ میلی‌متر و ضخامت ۰‎٫۵ تا ۴۰ میلی‌متر را فراهم می‌کند و به تطبیق با نیازهای صنعت کمک می‌کند.

MST با پایبندی به میکرواستراکچر یکنواخت و استفاده از عملیات حرارتی پایدار، کیفیت مکانیکی و مقاومت به خوردگی محصولات خود را بهبود می‌بخشد. همچنین این شرکت برای تضمین کیفیت، انواع آزمایش‌های مخرب و غیرمخرب مانند تست هیدرواستاتیک و آزمون‌های اشعه ایکس و التراسونیک را روی لوله‌ها انجام می‌دهد.

نتیجه‌گیری

ماجرای مانیسمان نمونه‌ای الهام‌بخش از انتقال یک برند قدیمی به عصر جدید است. این شرکت پس از واگذاری به ودافون، بخش مخابراتی خود را از دست داد ولی با فروش بخش لوله‌سازی به سالزگیتِر و ادامه فعالیت تحت نام Mannesmann Tubes توانست در صنعت فولاد باقی بماند. اختراع فرآیند لوله‌ مانیسمان و توسعه فناوری لوله‌بدون‌درز هنوز در شرکت‌هایی مانند MST زنده است و محصولات آن در صنایع استراتژیک به کار می‌روند . بدین ترتیب، نام مانیسمان نه‌تنها از بین نرفته بلکه با نوآوری، ادغام‌های راهبردی و کیفیت بالا به حیات خود ادامه داده و همچنان در بازار لوله‌های صنعتی ایران و جهان مورد توجه است.

سوالات متداول

مانیسمان چیست؟

مانیسمان به روشی در تولید لوله‌های فولادی بدون درز گفته می‌شود که ابتدا توسط شرکت آلمانی Mannesmann توسعه یافت. در این روش، لوله بدون انجام عملیات جوشکاری ساخته می‌شود و همین موضوع باعث افزایش مقاومت مکانیکی و تحمل فشار بالا در کاربردهای صنعتی می‌گردد.

آیا شرکت مانیسمان هنوز فعال است؟

شرکت مانیسمان به‌عنوان یک برند مستقل صنعتی دیگر فعالیت مستقیمی ندارد، اما فناوری، خطوط تولید و دانش فنی آن پس از واگذاری به ودافون به شرکت‌های فولادی دیگر منتقل شد و همچنان در صنعت فولاد جهان مورد استفاده قرار می‌گیرد.

چرا مانیسمان به ودافون واگذار شد؟

واگذاری مانیسمان به ودافون به دلیل تمرکز این شرکت بر بخش مخابرات و ارزش بالای دارایی‌های ارتباطی آن انجام شد. این واگذاری یکی از بزرگ‌ترین معاملات تاریخ اروپا بود و ارتباط مستقیمی با توقف فناوری فولادی مانیسمان نداشت.

لوله مانیسمان چیست و چه تفاوتی با لوله درزدار دارد؟

لوله مانیسمان نوعی لوله فولادی بدون درز است که به دلیل نداشتن خط جوش، مقاومت بیشتری در برابر فشار، حرارت و تنش دارد. برخلاف لوله‌های درزدار، این نوع لوله برای صنایع حساس مانند نفت، گاز و نیروگاهی مناسب‌تر است.

آیا لوله مانیسمان هنوز بر اساس روش اصلی تولید می‌شود؟

اصول پایه روش مانیسمان همچنان حفظ شده، اما فرآیندهای تولید امروزی با تجهیزات پیشرفته و استانداردهای بین‌المللی به‌روزرسانی شده‌اند. نتیجه این توسعه، تولید لوله‌هایی با دقت ابعادی، کیفیت متالورژیکی و کنترل کیفی بالاتر است.

چرا نام مانیسمان هنوز در بازار فولاد استفاده می‌شود؟

نام مانیسمان به دلیل تأثیر تاریخی و فنی آن در توسعه لوله‌های بدون درز، به‌صورت یک اصطلاح صنعتی در بازار فولاد باقی مانده است. امروزه این نام بیشتر به نوع لوله و روش تولید اشاره دارد تا یک تولیدکننده خاص.

آیا مانیسمان یک برند است یا یک استاندارد؟

مانیسمان در ابتدا یک برند صنعتی بود، اما امروزه بیشتر به‌عنوان یک مفهوم فنی و غیررسمی شناخته می‌شود. استانداردهای تولید لوله بدون درز اکنون توسط سازمان‌های بین‌المللی مانند ASTM و DIN تعریف می‌شوند، نه خود شرکت مانیسمان.